Od 19 lipca 2026 r. duże przedsiębiorstwa działające w Niemczech są objęte unijnym zakazem niszczenia określonej niesprzedanej odzieży, dodatków odzieżowych i obuwia. Średnie przedsiębiorstwa zostaną nim objęte od 19 lipca 2030 r. Mikroprzedsiębiorstwa i małe firmy są co do zasady wyłączone z tego zakazu, ale nie mogą niszczyć towarów przekazanych im w celu jego obejścia. Przepisy wynikają z unijnego rozporządzenia ESPR i obowiązują bezpośrednio również w Niemczech.
Co się zmieniło w 2026 roku?
Rozporządzenie 2024/1781 ustanowiło ramy unijnych wymogów dotyczących ekoprojektu dla zrównoważonych produktów. Weszło w życie w lipcu 2024 r., natomiast zakaz niszczenia określonych niesprzedanych produktów zaczął być stosowany do dużych przedsiębiorstw 19 lipca 2026 r. Nie jest to ogólny zakaz wyrzucania wszystkich towarów ani zakaz dotyczący wyłącznie niemieckich sklepów internetowych.
Pierwsze grupy towarów objęte zakazem wskazano w załączniku VII do rozporządzenia. Są to określone rodzaje odzieży, dodatków odzieżowych i obuwia, opisane również za pomocą kodów towarowych. Przy ocenie konkretnego asortymentu znaczenie ma zatem rzeczywisty rodzaj produktu i jego klasyfikacja, a nie sama nazwa kategorii używana w sklepie.
Rozporządzenie przewiduje możliwość rozszerzenia wykazu produktów w przyszłości. Sama możliwość zmiany nie oznacza jednak, że wszystkie niesprzedane tekstylia lub wszystkie towary konsumpcyjne są już objęte zakazem niszczenia.
Które firmy muszą stosować zakaz?
Termin zależy od wielkości przedsiębiorstwa. Duże firmy stosują zakaz od 19 lipca 2026 r., a średnie mają czas do 19 lipca 2030 r. Mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa są obecnie co do zasady wyłączone z tego obowiązku. Oceny wielkości nie należy sprowadzać wyłącznie do liczby osób pracujących w pojedynczym sklepie: znaczenie mogą mieć także pozostałe kryteria unijnej definicji oraz powiązania z innymi przedsiębiorstwami.
W praktyce niewielki punkt sprzedaży może być częścią większego przedsiębiorstwa lub grupy. Z drugiej strony sam fakt, że mały sklep współpracuje z dużym dostawcą, nie oznacza automatycznie, że staje się dużym przedsiębiorstwem. Istotne są konkretne relacje między podmiotami oraz sposób ustalenia wielkości firmy według właściwych przepisów.
Zakaz obejścia dotyczy także podmiotów, które same nie są objęte podstawowym zakazem. Nie wolno im niszczyć niesprzedanych produktów przekazanych im w celu obejścia tej regulacji. Przekazanie partii towaru innemu podmiotowi nie powinno więc być utożsamiane z automatycznym zakończeniem odpowiedzialności za zgodne z prawem postępowanie.
Co oznacza „niesprzedany produkt”?
Przepisy dotyczą produktów konsumpcyjnych, które nie zostały sprzedane albo zostały zwrócone przez konsumenta w związku z prawem odstąpienia od umowy. W sklepie odzieżowym mogą to być na przykład niesprzedane końcówki kolekcji lub rzeczy odesłane przez klienta. Znaczenie ma status danego egzemplarza i okoliczności jego zwrotu, a nie wyłącznie to, czy pochodzi on z magazynu stacjonarnego czy z obsługi zamówień internetowych.
Prawo klienta do odstąpienia od umowy jest odrębnym zagadnieniem od dalszego postępowania ze zwróconym towarem. Zasady korzystania z elektronicznej funkcji odstąpienia opisuje tekst o przycisku odstąpienia od umowy w Niemczech.
Czy każdy uszkodzony lub niesprzedany produkt musi pozostać w magazynie?
Nie. Przepisy przewidują określone odstępstwa od zakazu. Komisja Europejska wskazuje między innymi sytuacje związane z bezpieczeństwem lub uszkodzeniem produktu, naruszeniem praw własności intelektualnej oraz odmową przyjęcia rzeczy przez organizacje zajmujące się darowiznami. Szczegółowe warunki wynikają z właściwego aktu delegowanego; samo powołanie się na jedną z tych kategorii nie przesądza jeszcze, że wyjątek ma zastosowanie do konkretnej partii towaru.
Przedsiębiorstwo korzystające z odstępstwa musi być w stanie wykazać jego podstawę. Według Komisji mogą do tego służyć odpowiednie dokumenty lub wyniki badań. W przypadku produktów niebezpiecznych ocena dalszego postępowania powinna uwzględniać również odrębne przepisy o bezpieczeństwie. Powiązane obowiązki informacyjne w sprzedaży na odległość omawia artykuł o informacjach o produktach wymaganych przez GPSR.
Gdy produkt nadaje się do dalszego wykorzystania, możliwe rozwiązania organizacyjne obejmują ponowną sprzedaż, sprzedaż po obniżonej cenie, naprawę lub przekazanie uprawnionemu odbiorcy. To różne sposoby postępowania, a ich dostępność zależy od stanu rzeczy, praw do produktu i warunków współpracy z odbiorcą. Darowizna nie jest tym samym co przekazanie produktu jako odpadu do przetworzenia.
Zakaz niszczenia a ujawnianie informacji o odpadach
ESPR przewiduje dwa odrębne mechanizmy. Pierwszy to zakaz niszczenia wskazanej odzieży, dodatków i obuwia. Drugi to obowiązek publicznego ujawniania określonych informacji o niesprzedanych produktach konsumpcyjnych przekazanych jako odpady. Ten drugi obowiązek ma szerszy zakres produktowy: nie ogranicza się wyłącznie do odzieży i obuwia objętych zakazem niszczenia.
Duże przedsiębiorstwa objęte obowiązkiem ujawniania podają między innymi liczbę i masę odrzuconych produktów, powody ich odrzucenia oraz informacje o sposobach zagospodarowania. Publikacja obejmuje także działania podjęte i planowane w celu zapobiegania niszczeniu produktów. Średnie firmy zostaną objęte tym obowiązkiem od 19 lipca 2030 r.; mikroprzedsiębiorstwa i małe firmy są co do zasady wyłączone.
W lutym 2026 r. Komisja przyjęła rozporządzenie wykonawcze określające szczegóły i wzór ujawniania informacji. Jego stosowanie odłożono do lutego 2027 r. Odroczenie stosowania wspólnego formatu nie znosi wcześniejszego obowiązku ujawniania wynikającego z samego ESPR. Dlatego nie należy utożsamiać daty zastosowania formularza z początkiem wszystkich obowiązków sprawozdawczych.
Jak uporządkować informacje o niesprzedanych towarach?
W firmie prowadzącej sprzedaż odzieży przydatne jest rozróżnienie towarów nadal przeznaczonych do sprzedaży, rzeczy przekazanych do ponownego użycia i produktów zakwalifikowanych jako odpady. Pozwala to ustalić, jakie zdarzenie rzeczywiście nastąpiło i które przepisy mogą mieć zastosowanie.
Dokumentacja może obejmować identyfikację produktu i partii, liczbę sztuk, przyczynę wycofania oraz informacje o odbiorcy i sposobie dalszego zagospodarowania. Dla podmiotów objętych obowiązkami ujawniania rozporządzenie wykonawcze przewiduje przechowywanie określonych informacji i dokumentów potwierdzających przekazanie oraz odbiór odpadów przez pięć lat od ujawnienia informacji o tych produktach.
Nie jest to ogólny pięcioletni termin dla wszystkich dokumentów sklepu. Inne rodzaje dokumentacji mogą podlegać odrębnym zasadom, opisanym w artykule o okresach przechowywania dokumentów firmowych.
Co z opakowaniami po zwrotach?
Postępowanie z niesprzedaną odzieżą i postępowanie z jej opakowaniem to dwa różne zagadnienia. Karton wysyłkowy, folia lub inne opakowanie mogą podlegać odrębnym przepisom dotyczącym opakowań i odpadów. Samo ponowne skierowanie odzieży do sprzedaży nie rozstrzyga, jakie obowiązki dotyczą jej opakowania. Szerszy kontekst przedstawia tekst o opakowaniach wysyłkowych i unijnym rozporządzeniu PPWR.
Najczęstsze pytania
Czy mały niezależny sklep musi od 2026 r. publikować raport ESPR o niesprzedanej odzieży?
Mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa są co do zasady wyłączone z opisanego obowiązku ujawniania. Najpierw trzeba jednak ustalić wielkość przedsiębiorstwa według właściwych kryteriów. Wyłączenie nie uprawnia do przyjmowania produktów w celu obejścia zakazu przez inny podmiot.
Czy zakaz obejmuje sprzedaż przecenionej odzieży?
Nie. Zakaz dotyczy niszczenia określonych niesprzedanych produktów, a nie samego obniżenia ceny. Komisja Europejska wskazuje sprzedaż z rabatem jako jedną z możliwości utrzymania produktów w użyciu.
Czy raportowanie dotyczy tylko rzeczy zniszczonych?
Nie. Obowiązek ujawniania dotyczy określonych niesprzedanych produktów konsumpcyjnych przekazanych jako odpady do różnych procesów ich przetwarzania. Należy odróżnić takie przekazanie od darowizny produktów przeznaczonych do dalszego używania.
Źródła
- EUR-Lex: rozporządzenie 2024/1781 w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów
- EUR-Lex: rozporządzenie wykonawcze Komisji 2026/2 dotyczące ujawniania informacji o niesprzedanych produktach
- Komisja Europejska: rozpoczęcie stosowania zakazu niszczenia niesprzedanej odzieży i obuwia
Materiał ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej, księgowej ani finansowej. Opisane zasady i przepisy dotyczą działalności w Niemczech, mogą ulegać zmianom, a ich zastosowanie zależy od indywidualnej sytuacji firmy oraz właściwych regulacji federalnych, krajowych i unijnych. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy skonsultować się z odpowiednio uprawnionym niemieckim doradcą podatkowym (Steuerberater), prawnikiem (Rechtsanwalt) lub innym właściwym specjalistą. Nie należy podejmować indywidualnych decyzji prawnych, podatkowych ani finansowych wyłącznie na podstawie tego materiału.
